و بعضى از مردم آن را بدون آب مىآشامند و آن كسى است كه اراده داشته باشد كه جلا دهد رطوبت را از خمل معده و منحدر سازد به سوى اسفل و كسى كه صبح بياشامد آن را يا ميان روز ، بايد كه بر آن صبر كند ، پس استعمال كند گوشت جوان مرغ و زيرباج . « 1 » سكنجبين سفرجلى سكنجبين سفرجلى : به نسخه ماسرجويه . خواص : معده و جگر را قوّت دهد و اشتهاى طعام آورد و طعام را هضم كند و سدّهء جگر بگشايد و كسانى را كه از بيمارى برخاسته باشند سودمند است . صنعت آن : بگيرند آبى اصفهانى رسيدهء خوش‌بو و آب آن را بگيرند و هم وزن آب آن ، نبات سفيد و ربع وزن سركه با وى بياميزند و به آتش ملايم بجوشانند تا به قوام عسل آيد ، و اگر خواسته باشند به جاى نبات ، انگبين مصفّا كنند و به قوام آورند و فرود آورده سرد نموده نگاه دارند . [ مقدار شربت : ] به وقت حاجت دو اوقيهء آن را تناول نمايند . « 2 » سكنجبين سفرجلى : جهت تقويت معده و جگر حارّه و رفع غثيان و قى و اسهال صفراوى و قطع عرق نافع است . [ صنعت آن ] : آب به شيرين و ترش بالسوية ، دو جزء ؛ سركه و قند ، از هر يك ، يك جزو ؛ به قوام آورند و اگر با آب به شيرين ترتيب دهند قبض او كمتر است . « 3 » سكنجبين سفرجلى ساده / سكنجبين جالينوسى سكنجبين سفرجلى ساده : معده و جگر را قوت دهد و جهت قلت استمراء كه با عطش شديد بود سود دهد و آروغ بد بو دفع كند و اشتها آرد و طعام بگوارد و حرارت معده و حرقت آن را فرو نشاند و سدهء جگر بگشايد و ناقهان را كه تخلف در هضم داشته باشند نفع تمام رساند .

--> ( 1 ) . همان ، ص 199 و 200 . ( 2 ) . همان ، ص 175 . ( 3 ) . محمد مؤمن حسينى طبيب ؛ تحفه حكيم مؤمن ( تحفة المؤمنين ) ، ص 331 .